«نارنجی» چگونه سرخ می شود؟

بحران اوکراين که پس از 3ماه به قيام و سرنگونی رژيم اين کشور منجر شود، از روز 21نوامبر 2013 (30آبان) کليد خورد؛ هنگامی که دولت اوکراين يک توافقنامه همکاری با اتحاديه اروپا را به سود روابط ويژه خود با مسکو، به حال تعليق درآورد. اين جرقه يی بود که آتش خشم مردمی را که از ادامه سياستهای پيشين ناراضی بودند و نسبت به سلطهٴ روسيه بر کشور خود، اعتراض داشتند، مشتعل کرد.

اعتراضات پراکنده، در روز اول دسامبر (10آذر) به يک اجتماع 500هزار نفری در ميدان استقلال کی يف بالغ شد و تظاهر کنندگان در اين ميدان اردو زدند و آن را سنگربندی کردند.
روز 17دسامبر ويکتور يانوکوويچ رئيس جمهور روسوفيل اوکراين، به مسکو سفر کرد و در اين سفر دولت روسيه به ازای دوری جستن وی از اتحاديه اروپا، يک قرارداد کمک 15ميليارد دلاری با دولت اوکراين امضا کرد و تخفيف چشمگيری نيز در قيمت گازی که به اوکراين می فروشد، قائل شد تا از دولت يانوکوويچ و اقتصاد تحت فشار آن حمايت کند.
به رغم اين تحولات سياسی، تجمع مردم در ميدان استقلال از سال 2013 به سال نو منتقل شد و اين ميدان که مردم اوکراين، با همين لفظ آن را «ميدان» می نامند، هر روز شاهد برخوردها و درگيريهای فزاينده، ميان مردم با نيروهای امنيتی و پليس بود که در جريان آنها، شماری از هر دو طرف مجروح و مصدوم می شدند.

22ژانويه (2بهمن) : پليس برای برچيدن سنگربنديها به تجمع کنندگان در «ميدان» يورش آورد. مردم نيز به دفاع از خود پرداختند و شليک گلوله های پلاستيکی و گاز اشک آور را با پرتاب سنگ و کوکتل های آتش زا، پاسخ دادند.

28ژانويه (8بهمن) : با بالا گرفتن بحران، آثار يک شکاف جدی در حاکميت اوکراين بارز شد؛ نخست وزير ميکولا آذرف Mykola Azarov استعفا داد و پارلمان قوانين ضد اغتشاش را لغو کرد.

2فوريه (13بهمن) : رهبران اپوزيسيون در برابر 60هزار نفر که در «ميدان» کی يف اجتماع کرده بودند، خواستار مداخلهٴ بين المللی و کمکهای مالی غرب شدند.

7فوريه (18بهمن) : يانوکوويچ در حاشيهٴ افتتاحيه مراسم بازيهای زمستانی المپيک با پوتين رئيس جمهور روسيه، در سوچی ملاقات کرد. پس از اين ملاقات، رويکرد نيروهای دولتی در برابر تظاهر کنندگان که تا آن هنگام نسبتاً مدارا جويانه بود، آشکارا رو به خشونت نهاد.

16فوريه (27بهمن) : بر اساس توافقی که ميان رهبران اپوزيسيون با دولت صورت گرفت، مردم ساختمان شهرداری کی يف را که از اول دسامبر اشغال کرده بودند، تخليه نمودند. متقابلاً دولت نيز دستگير شدگان را آزاد کرد. به رغم اين تحولات که حاکی از يک سازش بود، دهها هزار نفر از مردم، کماکان در «ميدان» گرد آمدند.

18و 19فوريه (29 و 30بهمن) : با ادامه خشونتها و دستگيريها، مردم معترض دوباره ساختمان شهرداری کی يف را اشغال کردند. پليس ضدشورش برای تخليه «ميدان» از تظاهر کنندگان در نيمه شب دست به يک شبيخون زد. حاصل اين حمله، دست کم 18کشته و صدها مجروح بود. در ميان کشته ها و مجروحان، شماری از مأموران ضدشورش نيز ديده می شدند. در پاسخ به حمله خشونت بار پليس در کی يف، مردم در برخی شهرهای غرب اوکراين به ساختمانهای دولتی و مقرهای پليس حمله کردند و به اين ترتيب آتش قيام از کی يف به ساير نقاط کشور سرايت کرد.

همزمان با اين تحول رهبران اپوزيسيون، ويتالی کليچکو (مشت زن سابق) و آرسنی يتسيننوک برای گفتگو با يانووکويچ، به ديدار او رفته بودند، به نتيجه نرسيدند.

19فوريه (30بهمن) : يانوکوويچ در ادامه سياست سختگيرانهٴ خود، فرمانده کل نيروهای مسلح اوکراين را برکنار کرد. توضيحی دربارهٴ دليل برکناری ژنرال زمانا ارائه نشد، اما به نظر می رسد که وی حاضر نشده بود به خواست يانوکوويچ برای به خيابان کشاندن نيروهای ارتشی تن بدهد. ارتش پس از آن نيز، از ورود به صحنه و رويارويی با مردم خودداری کرد. اما در همين روز نيروهای امنيتی، آغاز يک عمليات به اصطلاح ”ضد تروريستی ”را اعلام کردند.

20فوريه (اول اسفند) : نيروهای پليس کی يف قرار آتش بسی را که يانوکوويچ به آن متعهد شده بود، تنها چند ساعت بعد شکستند و به روی مردم آتش گشودند. مردم نيز متقابلاً کنترل ميدان استقلال را دوباره به دست گرفتند. به گفته کادر پزشکی، در اين روز، 60نفر به ضرب گلوله کشته شدند.

همزمان با اين خونريزی، وزيران خارجه فرانسه، آلمان و لهستان و يک ديپلومات روسی برای گفتگوهای فوری وارد اوکراين شدند.

۲۱ فوريه (۲ اسفند) مجلس اوکراين با ۳۱۰ رأی موافق و ۵۴ رأی مخالف طرح آزادی يوليا تيموشنکو نخست وزير پيشين اين کشور را تصويب کرد.

ساعتهايی پيش از آن، رهبران اپوزيسيون با ميانجيگری وزيران خارجه اتحاديه اروپا توافقنامه ای را با يانوکوويچ، امضاء کرده بودند. امضای اين توافقنامه پس از آن صورت گرفت که يانوکوويچ، آمادگی خود برای برگزاری انتخابات زود هنگام را اعلام کرد.

بر اساس معامله ای که صورت گرفته بود، علاوه بر برپايی انتخابات زود هنگام، بازگشت به قانون اساسی سال ۲۰۰۴، تشکيل دولت وحدت ملی، تعديل اختيارات رئيس جمهور در مسير دستيابی به يک جمهوری پارلمانی و آزادی زندانيان سياسی و در رأس آنها يوليا تيموشنکو، نخست وزير سابق نيز پذيرفته شده بود. همچنين دولت و اپوزيسيون متعهد شدند که با تخليه ساختمانهای عمومی و جمع آوری سنگربنديهای خيابانی در مسير عادی سازی شرايط شهرها و روستاهای اوکراين بکوشند. رسانه های غربی و بسياری از تحليلگران پيش بينی می کردند که با اين توافق، بحران 3ماهة اوکراين به پايان خود نزديک می شود.

اما قضاوت مردم اوکراين نسبت به اين توافق، به گونه يی ديگر بود و در کوچه و خيابان درباره جنبه های مختلف آن ابراز ترديد وجود داشت.

خبرنگار يورونيوز (3اسفند) در گزارش خود از کی يف به نقل از يکی از معترضان گفت: «موضوع بازگشت به قانون اساسی ۲۰۰۴ روشن نيست. اين قانون اساسی بايد بازنگری شود».

معترض ديگری با تأکيد بر کناره گيری يانوکويچ از قدرت گفت: «او رهبری نيست که اين انقلاب را به سرانجام برساند. به همين دليل من می گويم او بايد برود».

معترض ديگری خواستار محاکمه عاملان خشونت هاست و می گويد: «عاملان خشونتها بايد به دست عدالت سپرده شوند آنها بسياری از مردم مسالمت جو را کشته اند».

22فوريه (3اسفند) : پس از 3روز خونريزی، رهبران اپوزيسيون در ميدان استقلال حضور يافتند و توافق به عمل آمده با يانوکويچ را در اجتماع مردم اعلام کردند. واکنش مردم در برابر اين توافق، ابتدا ترديد و سکوت بود، اما به تدريج فريادهای هو و مخالفت از گوشه و کنار اوج گرفت و مردم با شعار «اين باند بايد برود» به رهبران اپوزيسيون اجازه ندادند سخنرانی های آماده شدهٴ خود را به پايان ببرند. يک زن در اعتراض به توافقهای حاصل شده فرياد زد: ”قاتل می خواهد 10ماه ديگر در قدرت بماند؟ هرگز!».

به گزارش خبرنگار يورونيوز، ناگهان سردستهٴ گروهی از معترضان، با گذشتن از موانع و حصارهای موجود، خود را به جايگاه رساند و سخنرانی ويتالی کليچکو از رهبران اپوزيسيون را قطع کرد. او در اولتيماتومی به يانوکويچ گفت: «ما فقط می خواهيم بگوييم مردمی عادی هستيم و خطاب به سياستمدارانی که پشت سر من هستند می گوييم که هيچ توافقی با ويکتور يانوکويچ نکرده ايم. او بايد تا فردا ساعت ۱۰صبح از قدرت کناره گيری کند. در غير اين صورت با استفاده از سلاحهای خود در دفتر او توفان به پا خواهيم کرد».

چنين نيز شد. روز 23فوريه (4اسفند) مردم به کاخ مجلل يانو کويچ هجوم بردند و آن را تسخير کردند، اما از خود او اثری نبود، گفته شد که او فرار کرده و قصد داشته که با هواپيمايی به مسکو برود، ولی مأموران گمرک به او اجازه پرواز نداده اند، گزارشهای بعدی حاکی از اين بود که او به شرق کشور که تصور می شد طرفداران وی در آنجا اکثريت دارند، رفته است؛ اما گزارشهای بعدی اين شايعه را نيز رد می کرد، به هر حال او برای هميشه از صحنه اوکراين خارج شده است. اما سؤال اين بود که جای او را چه کسی خواهد گرفت. رسانه های غربی عمدتاً از يوليا تيموشنکو به عنوان رهبر آينده اسم می بردند، اما گزارشهايی که از اوکراين می رسيد، حاکی از آن بود که مردم اوکراين برای دوران جديد سياسی، خواهان رهبران جديدند. مردم در خارج از پارلمان جمع شده اند و خواستار تغيير کامل نظام سياسی کشور و حضور چهره های جديد در دولت هستند.
بر روی بعضی از پلاکاردهايی که در دست مردم است از يوليا تيموشنکو خواسته شده که خود را از دنيای سياست کنار بکشد.

يکی از معترضان می گويد: «اوکراين رئيس جديد نمی خواهد بلکه آينده يی جديد می خواهد.

يک معترض ديگر می گويد: «ما هنوز درسهای سال ۲۰۰۴ را به ياد داريم».

و سومين معترض می افزايد: «ما می خواهيم چهره های جديد ببينيم. چهره افرادی که انقلاب کرده اند. مردم زندگيشان را برای سياستمداران از دست نداده اند بلکه برای آزاديشان از جان گذشته اند».